Nhà rường Huế – kiểu kiến trúc nhà ở truyền thống độc đáo
Nhà rường Huế là kiểu kiến trúc nhà gỗ truyền thống độc đáo, mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa phong kiến và nếp sống của người dân xứ Cố đô. Hãy cùng Tre Trúc Huy Hoàng đi tìm hiểu chi tiết về đặc điểm kiến trúc của nhà rường Huế trong bài viết sau đây.
Ý nghĩa tên gọi và lịch sử ra đời nhà rường Huế
Rường là cách gọi tắt của rường cột hay mái rường. Loại nhà này lấy hệ thống khung gỗ (cột, kèo, rường, xà) làm kết cấu chịu lực chính cho toàn bộ công trình.
Kiến trúc nhà rường Huế bắt đầu hình thành từ thế kỷ XVI – XVII và phát triển hoàn thiện. Đạt đến đỉnh cao nghệ thuật vào thời nhà Nguyễn (thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX). Tính đến nay, kiểu kiến trúc này đã có lịch sử hình thành và phát triển hơn 400 năm. Đại đa số những ngôi nhà rường cổ còn lưu giữ nguyên vẹn tại Huế ngày nay có tuổi đời từ 100 đến hơn 200 năm.
Đặc điểm kiến trúc và kết cấu nhà rường Huế
Kết cấu mộng gỗ đặc trưng:
Liên kết mộng chốt: Toàn bộ bộ khung được ghép nối bằng mộng âm – dương và chốt gỗ. Kết cấu này giúp ngôi nhà co giãn tự nhiên theo thời tiết, chịu lực chấn động tốt, đồng thời có thể tháo dỡ, di dời hoặc lắp dựng lại nguyên vẹn.
Chân tảng đá: Hệ thống cột gỗ không chôn sâu xuống đất mà đặt tự do trên các chân tảng bằng đá khối chạm khắc. Cách thiết kế này vừa ngăn ẩm mốc, mối mọt, vừa chống sụt lún cho công trình.
Hệ thống cột chịu lực:
| Bộ phận | Chức năng và đặc điểm |
| Hệ cột (Cột cái, cột quân, cột hiên) | Trụ đứng chịu tải toàn bộ ngôi nhà. Một căn nhà 3 gian 2 chái tiêu chuẩn có từ 48 đến 56 cột lớn nhỏ. |
| Kèo và Rường | Các thanh gỗ đặt dốc và nằm ngang liên kết hệ cột, đỡ phần mái nhà. |
| Xà (Xà thượng, xà hạ) | Thanh gỗ giằng ngang nối các vì cột theo chiều dọc để cố định toàn bộ bộ khung. |
| Cửa Bức Bàn | Hệ thống cửa gỗ gác chân quay linh hoạt, kết nối không gian sinh hoạt bên trong với sân vườn bên ngoài. |
Mái nhà dốc lợp ngói dày:
Mái nhà có độ dốc lớn từ 30 đến 45 độ, lợp nhiều lớp ngói liệt hoặc ngói âm dương. Thiết kế này giúp thoát nước mưa nhanh trong mùa bão lũ và giữ cho nội thất luôn mát mẻ.
Nghệ thuật chạm khắc tinh xảo:
Các đầu kèo, xà ngang, vách ngăn (bức bàn) thường được chạm trổ công phu các đề tài Tứ linh (Long, Lân, Quy, Phụng), Tứ quý (Tùng, Cúc, Trúc, Mai), hoành phi, câu đối mang đậm giá trị thẩm mỹ và triết lý sống.
Phân loại nhà rường Huế
Nhà rường thường được phân chia theo số gian và chái:
– Nhà 1 gian 2 chái: Thường dành cho tầng lớp bình dân hoặc diện tích hẹp.
– Nhà 3 gian, 3 gian 2 chái: Loại phổ biến nhất, dùng cho các gia đình trung lưu, quan lại. Gian giữa là nơi trang trọng nhất đặt bàn thờ tổ tiên và tiếp khách, hai gian bên là nơi sinh hoạt, hai chái phụ dùng làm phòng ngủ hoặc để đồ.
– Nhà 5 gian, 5 gian 2 chái: Quy mô lớn, thường xuất hiện trong các vương phủ, dinh thự quý tộc.
Không gian nhà vườn và phong thủy
Nhà rường luôn nằm trong một không gian tổng thể hài hòa với thiên nhiên:
– Cấu trúc cảnh quan: Bao gồm cổng ngõ; bức bình phong; hòn non bộ; sân gạch; nhà chính; nhà phụ; vườn cây.
– Yếu tố phong thủy: Bức bình phong trước nhà giúp cản gió độc và tà khí; hòn non bộ tích tụ sinh khí; vườn cây trồng theo nguyên tắc “Tiền cau, hậu chuối” mang lại sự an lành, mát mẻ.
Nhà rường huế và nhà 3 gian bắc bộ khác nhau chỗ nào?
| Tiêu chí | Nhà rường Huế | Nhà 3 gian Bắc Bộ |
| Đặc điểm | Nhà rường Huế mang dấu ấn cung đình, tỉ mỉ, trạm trổ tinh xảo và lợp ngói liệt nhỏ. | Nhà 3 gian Bắc Bộ mộc mạc, theo lối kẻ truyền, gian rộng thoáng và lợp ngói mũi hài lớn. |
| Kiểu dáng và kết cấu khung gỗ | Dùng hệ thống rường cột dày đặc, số lượng cột rất lớn. Kèo xà chạm trổ hoa văn cung đình rất tỉ mỉ, công phu. | Làm theo lối “kẻ truyền, giá chiêng”. Số lượng cột ít hơn, không gian nhẹ nhàng, thanh thoát và ít chạm trổ cầu kỳ hơn. |
| Mái nhà và độ dốc | Mái lợp ngói liệt (loại ngói mỏng, nhỏ, đôi khi lợp 2 lớp dày). Độ dốc mái vừa phải để chống bão gió miền Trung. | Mái lợp ngói mũi hài dày. Độ dốc lớn hơn để nước mưa thoát nhanh trong các trận mưa rào mùa hè. |
Một số địa điểm tham quan nhà rường nổi tiếng tại Huế
Nhà vườn An Hiên: Ngôi nhà rường 3 gian 2 chái cổ kính tuyệt đẹp tại khu vực Kim Long.
Làng cổ Phước Tích: Nơi lưu giữ hàng chục ngôi nhà rường cổ có tuổi đời hơn trăm năm.
Khu vực Phú Mộng – Kim Long: Nơi tập trung nhiều phủ thờ, nhà vườn rường cổ mang dáng dấp vương giả xưa.
Nhà rường Huế là một trong nhiều di sản đặc trưng của xứ Huế. Ngoài ra ở vùng đất cố đô còn rất nhiều những di sản nổi tiếng khác. Nếu có dịp hãy đi đến Huế để cảm nhận trực tiếp về vẻ đẹp và những giá trị văn hóa của những di sản nơi đây nhé. Hy vọng nội dung chia sẻ của Tre Trúc Huy Hoàng đem lại những thông tin hữu ích dành cho quý độc giả.
Bài viết liên quan: